Kotlina i okolice - Podgórzyn

Podgórzyn

Podgórzyn jest jedną z większych wsi w naszym regionie. Ciągnie się na długości około 4 km, wzdłuż rzeki Podgórnej na granicy Pogórza Karkonoskiego i Obniżenia Sobieszowa. Wieś powstała w XIII w świadczą o tym, zapiski w księgach biskupstwa wrocławskiego z 1305 r. Była to duża i bogata wieś rycerska.

W dokumencie z 1360 r jest zapis o Cystersach z Cieplic, którzy budując obecne stawy, przyczynili się do powstania Podgórzyna. W 1355 r Podgórzyn, należał do okręgu sądowego Jeleniej Góry. Dziedzicem w 1374 r był Kuncze von Liebenthal, który ofiarował proboszczowi Michaelowi 1 markę czynszu na modły za spokój duszy. Natomiast w 1399 r wieś należała do von Giersdorfów, którzy w 1486 r otrzymali przywilej kościelny. Po nich kolejnymi właścicielami, byli von Liebenthal, von Hochberg i von Zedlitz. Wreszcie w 1560 r jako wiano żony, przeszła w ręce von Schaffgotscha. Tragiczny w skutkach był okres wojny 30- letniej, podczas której nie tylko ucierpiała wieś, ale także stracił życie jej właściciel Hans Ulrich von Schaffgotsch. Został ścięty  w 1635 r za rzekomą zdradę cesarza. Majątek rodowy HU von Schaffgotscha został skonfiskowany. Po wojnie 30- letniej właścicielem był hr. von Gall. W 1662 r Christoph Leopold von Schaffgotsch otrzymując tytuł hrabiowski, rozpoczął odzyskiwanie dóbr rodowych. W kolejnych wiekach Podgórzyn należał do rodu Schaffgotschów, będąc jednym z ich większych majątków.

W 1653 r powstała tu okazała siedziba rodowa słynąca z biblioteki, która, liczyła 341 woluminów. Miejscowy kościół parafialny, użytkowany przez ewangelików został przekazany cystersom z Cieplic, którzy mieli go w opiece aż do 1810 r. W 1681 r w Podgórzynie powstała pierwsza papiernia, przy której w 1852 roku powstała ścieralnia drewna. W 1715 r przeniesiono słynną bibliotekę do Sobieszowa, gdzie Schaffgotschowie ulokowali swoją nową rezydencję. Podczas wojen śląskich w 1742 r zbudowano drewniany, ewangelicki dom modlitw i utworzono parafię ewangelicką w skład, której wchodziły takie wsie jak: Przesieka, Marczyce, Zachełmie i Broniów. Podgórzyn w 1747 r zamieszkiwało 12 kmieci oraz 189 zagrodników i chałupników, był kościół katolicki i ewangelicki oraz 2 młyny wodne. W 1786 r w Podgórzynie były dwa kościoły, dwie plebanie i dwie szkoły-katolicka i ewangelicka, folwark, cztery młyny wodne i bielniki. Natomiast już w 1825 r wieś liczyła 229 budynków,były 2 kościoły, 2 plebanie, 2 szkoły ewangelickie z nauczycielem i pomocnikiem nauczyciela i 1 szkoła katolicka z nauczycielem. W wykazie istniały jeszcze 2 młyny wodne, młyn do mielenia kory dębowej, tartak, folusz, 2 kuźnie i papiernia. Pracowało 12 warsztatów tkackich oraz około 20 różnych rzemieślników w tym 7 piekarzy i 10 krawców, 2 handlarzy i 6 kramarzy. Około 1820 r zbudowano nowy młyn papierniczy. W 1852 r przy papierni powstała duża ścieralni drewna. W 1890 r istniał tu hotel z restauracją i 5 innych mniejszych gospód z miejscami noclegowymi.

Na początku XX wieku w Podgórzynie, otwarto restauracja z hotelem nad stawami słynąca z pstrągów z miejscowej hodowli. Znaczne ożywienie przyniosło, budowa linii tramwajowej w 1914 r łączącą się z Jelenią Góra, co wpłynęło dodatkowo na rozwój turystyki. Przed 1939 r w całej wsi było około 400 miejsc noclegowych, był parking i warsztat mechaniczny. W 1947 r uruchomiono fabrykę wyrobów gumowych, która z czasem przekształciła się w filię zakładu Stomil z Bydgoszczy. W 1966 r zlikwidowano linię tramwajową, zastępując ją autobusami linii miejskiej. W 1973 r utworzono gminę Podgórzyn. W 1976 r wieś została odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej za działalność kulturalno-oświatową.

Wart zobaczyć:

Ul. Bujwida 14, 17 – XIX w. 18, 22 – XX.

Ul. Dąbrowskiego 2 – XVIII.

Ul. Ewangelicka 1 – XVIII. 2, 8 – XIX. 9 – XVIII. 12 – XIX.

Ul. Kościelna 1 – XVIII.

Ul. Marchlewskiego 8 – XIX.

Ul. Nadwodna 1, 4 – XIX. 6, 9 – XVIII. 10 – XIX.

Ul. Ogrodowa 2, 4, 6a, 9, 10, 11, 14, 16 – XIX.

Ul. Zielona 2, 3 – XIX. 4 – XX. 5 – XIX. 6 – XX.

Ul. `Żołnierska 1 – XVII. 5 – XIX. 6 – XX. 11, 12, 13, 14 – XIX. 15 – 1731. 17 – XIX. 18 – XX. 19, 20, 21, 37, 39, 40, 42, 43, 44, 47, 48, 49, 51 – XIX. 52a – XX. 55, 59 – XIX.60 – XX. 61, 62, 63, 64, 72, 73, 74 – XIX. 75 – 1920. 77, 80, 85, 87, 89, 91, 91a, 92, 99, 113 – XIX.

Dawne nazwy:

1305- Gerharti villa, Gerhardivilla

         1318- Gerardivilla

         1374- Gerhardisdorf

         1399- Gerhardisdorff, Gerhardsdorf

         1401- Gersdorff

         1486- Giersdorf

         1668- Gurschdorff

         1677- Gursdorff

         1687- Girsdorff

         1726- Giersdorf

         1921- Giersdorf im Riesengebirge

         1945- Popławy

         1946- Podgórzyn